Wet DBA.

De Wet DBA (voluit: Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties, 2016) verlegde de verantwoordelijkheid voor de beoordeling van arbeidsrelaties van de vroegere VAR-verklaring naar opdrachtgever en opdrachtnemer samen. Beiden zijn er sindsdien verantwoordelijk voor dat een opdracht die als zelfstandig werk wordt gepresenteerd, dat ook feitelijk is.

Achtergrond

Tot 2016 gaf de VAR (Verklaring arbeidsrelatie) opdrachtgevers vooraf vrijwaring: met een VAR-wuo liep de opdrachtgever vrijwel geen risico op naheffingen. Die eenzijdige zekerheid werkte schijnzelfstandigheid in de hand. De Wet DBA schafte de VAR af en introduceerde modelovereenkomsten: door te werken volgens een door de Belastingdienst beoordeelde overeenkomst konden partijen zekerheid vooraf benaderen. In de praktijk bleek dat systeem lastig hanteerbaar, en de handhaving werd jarenlang grotendeels opgeschort.

Handhaving vanaf 2025

Per 1 januari 2025 heeft de Belastingdienst de handhaving op schijnzelfstandigheid hervat: bij een feitelijk dienstverband kunnen loonheffingen worden nageheven. De beoordeling gebeurt aan de hand van het geheel van feiten en omstandigheden — gezag, inbedding in de organisatie, ondernemersrisico — zoals gevormd in rechtspraak. Nieuwe wetgeving die de criteria moet verduidelijken en een rechtsvermoeden op basis van uurtarief introduceert, is in behandeling; zie compliance-nederland voor de actuele stand (peildatum augustus 2026).

Betekenis voor de praktijk

Voor opdrachtgevers en intermediairs betekent de Wet DBA dossierplicht: per inzet moet aannemelijk zijn dat de professional zelfstandig werkt. Gangbare maatregelen zijn een toets vooraf, werken volgens een passende (model)overeenkomst, en periodieke herbeoordeling bij verlenging. Ook voor de professional zelf loont het dossier: wie het eigen ondernemerschap kan laten zien — meerdere opdrachtgevers, eigen investeringen, eigen tariefstelling — staat bij een toets aanmerkelijk sterker. Bij Hero is die toets gestandaardiseerd als DBA-check, onderdeel van het Silver-tier (contract & pay, €79 per contract per maand) en van alle hogere tiers; in het Gold-tier komt daar vrijwaring bij.

Kritiek en toekomst

De wet wordt algemeen gezien als overgangsfiguur: het doel (schijnzelfstandigheid tegengaan) is breed gedragen, de uitvoering (open normen, beoordeling achteraf) als belastend ervaren. De wetgever werkt aan verduidelijking; tot die tijd is zorgvuldige kwalificatie per opdracht de norm en bieden de gepubliceerde handhavingskaders van de Belastingdienst het meeste houvast. Wetgeving is in beweging — dit lemma beschrijft de stand per augustus 2026.